Του  Παύλου  Δούβλη

Σχετικά με το σύγγραμμα που ακολουθεί…

ΜΕΡΙΚΕΣ  ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΔΙΕΥΚΡΥΝΙΣΕΙΣ

Περίπου πενήντα χρόνια πριν, σαν νεαρός Γεωλόγος, δούλευα σε διάφορες απομονωμένες συνήθως περιοχές της Ελληνικής επαρχίας, με μόνη παρέα κάποιο βιβλίο. Μια φορά έτυχε να έχω για συντροφιά την ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου του Ρ. Καρτιέ σε βιβλία τσέπης, τα οποία μου δώσανε μία πρώτη   ολοκληρωμένη (όπως πίστευα) εικόνα του πολέμου. Μέχρι τότε, ότι ήξερα για τον πόλεμο, το είχα μάθει από διηγήσεις, άρθρα εφημερίδων ή κυρίως από κινηματογραφικές ταινίες. Είχα μάλιστα την συνήθεια να γράφω σε ένα κομμάτι χαρτί την κεντρική ιδέα, τα ερωτηματικά ή τις απορίες που μου είχαν δημιουργηθεί από τα ερεθίσματα, να τα βάζω σε ένα ντοσιέ με σκοπό κάποια στιγμή να τα ερευνήσω, ώστε να μπορώ να πω ότι έχω κάποια προσωπική άποψη.

Από την αρχή με εντυπωσίασε η κλίμακα της σύγκρουσης μεταξύ της Γερμανίας και της ΕΣΣΔ, τα αποτελέσματα της οποίας ζούσαμε εκείνη την εποχή αλλά και  μέχρι σήμερα εξακολουθούν να μας επηρεάζουν. Τότε μου δημιουργήθηκε μια απορία για την οποία δεν βρήκα ικανοποιητική απάντηση σε ότι διάβασα μέχρι τώρα. Τις επόμενες δεκαετίες και εγώ όπως και οι περισσότεροι της ηλικίας μου, διαβάσαμε ή ακούσαμε πάμπολλες εκδοχές των γεγονότων, με την απορία μου όμως να παραμένει στη θέση της και όχι μόνο αυτό αλλά συνεχώς επανερχόταν στο μυαλό μου κάθε φορά που με απασχολούσε κάποια πτυχή του πολέμου και αυτό συνέβαινε συνήθως όταν παρακολουθούσα κινηματογραφικές ταινίες με θέματα από τον Β’ Π.Π.

Η οριοθέτηση και η φωτογραφική απεικόνιση των πολεμικών γεγονότων μπορεί να είναι απόλυτα σωστή, αλλά δεν απεικονίζει, κατά τη γνώμη μου, τον πόλεμο, ίσως και να παραποιεί τα ίδια τα γεγονότα διότι τα παρουσιάζει σε δύο διαστάσεις. Οι εικόνες αποκτούν νόημα, δένονται μεταξύ τους και γίνονται ”ιστορία” αν αποδοθούν με την πρόσθετη, τρίτη διάσταση, αυτή της ”κίνησης”. Η δυναμική που προκαλεί τις εξελίξεις αποδίδεται μόνο με την περιγραφή της μεταβολής της συμπεριφοράς κάθε χώρας η οποία σε ταραγμένες περιόδους είναι έντονη. Με αυτή την προσέγγιση για εμένα που δεν είμαι ιστορικός πραγματική σημασία έχει ποιος, πότε και γιατί αποφάσισε τον πόλεμο αφού στην ουσία τότε έχουμε το εναρκτήριο λάκτισμα. Το πότε αρχίζουν οι πολεμικές επιχειρήσεις (και αν αρχίσουν) είναι συνάρτηση πολλών άλλων παραμέτρων.

Την άποψη αυτή την διάβασα και την βρήκα απόλυτα σωστή σε γραπτά του Γιάννη Σκαρίμπα και συγκεκριμένα στην ιστορία του είκοσι ένα. Μάλιστα με βοήθησε πολύ στην δουλειά μου, σαν γεωλόγο, αρκεί να αλλάξεις μερικές λέξεις π. χ. την λέξη “χώρα” με την λέξη “πέτρωμα”. Όσο και αν φαίνεται παράξενο έναν  Γεωλόγο με ειδίκευση και στην τεχνική γεωλογία (η οποία είναι αρκετά πεζή), η ιδέα του Σκαρίμπα τον βοηθάει πάρα πολύ για να καταλάβει την Γεωλογική ιστορία της περιοχής ενδιαφέροντός του. Στην ουσία είναι η ίδια ακριβώς διαδικασία. Και στις δύο περιπτώσεις τις δυνάμεις που δρουν στο υπόβαθρο δεν τις βλέπεις αλλά τις αντιλαμβάνεσαι μόνο από τα αποτελέσματα που έχουν προκαλέσει. Το πράγμα δυσκολεύει όταν το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να προκληθεί από περισσότερες τις μιας ή συνδυασμό δυνάμεων, οπότε η διαδικασία της λεπτομερούς διερεύνησης είναι απαραίτητη.

Από την δουλειά μου έμαθα ότι για να μελετήσεις το υπόβαθρο μιας περιοχής πρέπει να βασισθείς μόνο στις λίγες απόλυτα σίγουρες και ελέγξιμες πηγές που έχεις στη διάθεσή σου και όχι στο πλήθος των επιφανειακών δεδομένων ή ακόμα και στις υπάρχουσες εργασίες πολύ σοβαρών επιστημόνων οι οποίοι εργάσθηκαν στην περιοχή για τους δικούς τους ο καθένας λόγους. Όλα αυτά είναι πάντα χρήσιμα αλλά πιθανά θα σε οδηγήσουν σε λάθος συμπεράσματα, όση πείρα και αν έχεις.

Με την ιστορία τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα διότι εδώ έχεις πολυποίκιλες δυνάμεις που εκπροσωπούν μεγάλα συμφέροντα και με επιστημονικές μεθόδους προσπαθούν συστηματικά να σε παραπλανήσουν. Το καλύτερο φίλτρο για την περίπτωση, αν και παμπάλαιο, είναι η μέθοδος του Οδυσσέα. Δεν ακούς τίποτα και αν θέλεις απαντήσεις προχωρείς, με τα δεδομένα που έχεις στην κατασκευή ενός μοντέλου το οποίο να δίνει πειστικές απαντήσεις, αν είναι δυνατόν, σε όλες τις απορίες σου.

Καλή ανάγνωση!